Jullie zetten je beste beentje voor – jij en je collega’s. Plannen uitvoeren, harder werken, nóg een training volgen. En toch lijkt er weinig te veranderen … het is alsof iets jullie tegenhoudt. Herkenbaar? Grote kans dat er wat speelt in de onderstroom van je organisatie. Verborgen patronen, oude spanningen of onuitgesproken issues kunnen stiekem veel impact hebben. Systemisch werk helpt om blokkades zichtbaar te maken en te doorbreken. Organisatiecoach Philippe Bailleur vertelt er meer over.
De kracht van systemisch werk en organisatieopstellingen
Ik zie ik zie wat jij niet ziet … en het zijn organisatietrauma’s
Verleden tijd? Niet altijd!
“Snelle veranderingen, ingrijpende incidenten of crises – ze laten sporen achter in organisaties”, vertelt Philippe. “Sporen die je aan de oppervlakte niet meteen ziet, maar die teams belemmeren om doelen te bereiken.
Zo coachte ik een businessunit die vastliep op het gebied van ondernemerschap. Wát leidinggevenden ook probeerden, het lukte niet om de competentie van de grond te krijgen. Via systemisch werk ontdekten we dat tientallen jaren terug de oprichter van de businessunit extreem ondernemend was. Zó ondernemend dat hij door de directie als bedreiging werd gezien en hier figuurlijk voor werd afgemaakt. Deze ingrijpende interventie rondom ondernemerschap bleef zichtbaar op de werkvloer. Hoewel niemand er destijds bij was of nu van wist, zat de angst om te ondernemen jaren later nog in het systeem. Er was dus sprake van een organisatietrauma.”
Van minder bekend naar meer erkend
Trauma is iets dat veel mensen kennen. Maar organisatietrauma … is dat iets ‘nieuws’? Philippe geeft aan van niet. “Jaren geleden kwam ik ermee in aanraking. Tijdens de bankencrisis sprak ik een bankdirecteur die me vertelde dat die periode traumatiserend was voor de organisatie. Hij vertelde dat teams vast leken te zitten in de crisis. Dat gesprek gaf me het laatste duwtje om hier echt mee aan de slag te gaan: ik zou het thema woorden geven en verbinden aan mijn werk als organisatiecoach. Gedreven verdiepte ik me vervolgens via literatuur en opleidingen in organisatietrauma. Tegelijkertijd ontdekte ik dat er nog veel meer te onderzoeken en te delen was! Nu, zo’n tien jaar later, zie ik dat het thema steeds bekender en bespreekbaarder is geworden.”
Wat niet gevoeld wordt, blijft vastzitten
“En dat is heel positief!”, zegt Philippe. “In elke organisatie is er gedoe – hoe graag we het ook willen vermijden. In plaats van er omheen te lopen of ons ervoor te schamen, kunnen we beter open zijn. Geef trauma’s de ruimte om te helen, normaliseer ze in plaats van ze te problematiseren. Als we incidenten onder het tapijt schuiven, blijven ze vaak jarenlang sudderen. Nieuwe en bestaande collega’s voelen dat er iets niet klopt, en dat werkt door. Om organisatietrauma’s te doorbreken, moet je de pijn eerst (h)erkennen en toelaten. Wat je niet aan het licht brengt, kan ook niet herstellen. Dat betekent niet dat je met een traumasensor moet rondlopen op zoek naar problemen. Het gaat over de situaties waarin het verleden het heden en de toekomst blokkeert.”
Wanneer samenspel hapert
“Interessant daarbij: de plek waar iets blokkeert, hoeft niet altijd de plek te zijn waar de blokkade is ontstaan. Sterker nog, het is vaak slechts de expressie van iets dat al langer in de onderstroom wringt. Organisaties hebben weleens de neiging om symptomen te bestrijden. Denk aan het ontslag van een niet-functionerende medewerker, de implementatie van een nieuwe werkwijze of het gebruik van een nieuwe software-applicatie. Vaak zijn dit slechts pleisters op een wond.
Veel effectiever is om in te zoomen op het samenspel. Organisaties zijn complexe systemen: ze bestaan uit verschillende onderdelen die naadloos op elkaar moeten inspelen. Bij goed samenspel werkt dit soepel. Wanneer er sprake is van organisatietrauma, haperen de verbindingen en heeft dat gevolgen voor het gehele systeem.
En daar komt systemisch werk van pas!
“Als het samenspel hapert, biedt systemisch werk uitkomst. Het maakt verborgen spanningen en patronen zichtbaar door niet alleen naar individuen te kijken, maar naar het grotere geheel. Daarbij onderzoeken we de geschiedenis, de patronen en dynamieken van het systeem – en wat sluimert er eventueel onder de oppervlakte? Denk aan een fusie waarvan de impact nooit echt is verwerkt, of aan spanningen die al tijden in een organisatie aanwezig zijn. Systemisch werk maakt deze onzichtbare dynamieken voelbaar en bespreekbaar, zodat ze kunnen worden doorbroken.”
Organisatieopstellingen als spiegel
Een veelgebruikte methode binnen systemisch werk zijn organisatieopstellingen. In zijn werk past Philippe deze regelmatig toe. Maar wat is het nu precies? Philippe legt uit: “Door mensen of objecten een plek te geven die de onderlinge verhoudingen symboliseert, wordt stap voor stap zichtbaar waar de spanning zit. Ik herinner me een opdracht bij een fusie van verschillende organisaties. Ik vroeg de medewerkers bij elkaar te gaan staan op basis van de oorspronkelijke organisatie waarvoor ze hadden gewerkt. Het resultaat was veelzeggend. De manier waarop medewerkers bij elkaar stonden, was de manier waarop er op de werkvloer afstand werd gevoeld.
De medewerkers van de overgenomen organisaties stonden fysiek en emotioneel duidelijk los van de anderen. Het gevoel van overgenomen zijn en niet volledig geïntegreerd worden, bleek sterk aanwezig. De opstelling maakte dat duidelijk en opende het gesprek, waardoor de spanning wegviel en het samenspel kon verbeteren.”
De impact van het onverwerkte verleden
“Binnen systemisch werk draait het om voelen wat werkt én waar een organisatie klaar voor is. Soms is dat een opstelling, soms een blik op de geschiedenis. Dat laatste bleek verhelderend bij een CEO die conflicten vermeed, terwijl haar directieteam niet optimaal functioneerde. Toen we spraken over de geschiedenis van conflicten, kwam naar voren dat ze ooit een pijnlijke breuk met haar medeoprichter en jeugdvriend had meegemaakt. Die ervaring beïnvloedde haar aanpak tot op de dag van vandaag.
Een ander herkenbaar voorbeeld is het chronische verloop op een managementfunctie. Het eerste vertrek in die rol was met een pijnlijk conflict gepaard gegaan en nooit verwerkt. De stoel was spreekwoordelijk niet vrij en het trauma bleef het systeem verstoren. Door dit patroon zichtbaar te maken, ontstond er ruimte voor herstel. Daarna kwam de stoel pas écht vrij voor een nieuwe manager.”
Philippe Bailleur in het kort
- Systemisch coach met een militaire achtergrond
- Pionier op het gebied van organisatietrauma
- Heeft meer dan 5000 uren op de teller als executive coach
- Woont in België, werkt veel in Nederland
- Benadert organisaties vanuit een systemische bril
- Schreef over trauma in organisaties in zijn boek STUCK
- Leidt al meer dan 15 jaar professionals op
- Werkt met Leanne Steeghs aan een boek over organisatieopstellingen
Door onderliggende patronen zichtbaar te maken en te doorbreken, ontstaat er ruimte voor verandering en groei.
A bad system will beat a good person every time. – Edwards Deming
De kracht van systemisch werk
Wanneer je honderd mensen jongleerballen geeft en een halve dag in een zaal zet, zullen ze het jongleren uiteindelijk allemaal onder de knie krijgen. Jongleren is een individuele competentie. Maar wanneer je voetballers individueel traint, pakken ze tijdens wedstrijden mis op het samenspel – hun collectief vermogen. Juist dát bepaalt het succes. Want uiteindelijk draait het om hoe mensen samenwerken, niet alleen om wat ze individueel kunnen. Systemisch werk richt zich daarop.
Pak jouw organisatietrauma aan!
Wat kun je doen als je nu vermoedt dat er iets speelt in jouw organisatie? Philippe sluit af met vier praktische tips:
- Maak het bespreekbaar
Durf het onderwerp aan te kaarten. Een open gesprek is vaak al een eerste stap.
- Lees je in
Met dit artikel heb je het begin al gemaakt. Daarnaast zijn er diverse boeken, artikelen en tools die je helpen het onderwerp verder te verkennen.
- Zoek naar de oorzaak
Kijk niet alleen naar de symptomen, maar onderzoek wat eronder ligt. Dat kan via systemisch werk, maar ook door simpelweg te luisteren naar wat teams ervaren.
- Werk samen en verbind
De beste managers koersen niet alleen op hun eigen perspectief, maar zijn zich bewust van het feit dat ze niet alles zien, voelen en begrijpen. Veerkracht ontstaat bij het verbinden van perspectieven, bij herstel.