Mind (Psychologisch)

Pleasen, perfectionisme of misschien wel hevige gevoelens van verdriet of zelfs boosheid wanneer je merkt dat al je harde werk niet wordt gewaardeerd. Betrap jij jezelf weleens op emoties of bepaald gedrag waarvan je weet dat het je niet verder helpt en waardoor je continu tegen dezelfde problemen aan loopt? Op de werkvloer of in je relaties. Je gedrag veranderen klinkt simpel, maar in de praktijk blijkt dat vaak toch een stuk ingewikkelder. Je wilt het anders, maar blijft terugvallen in niet helpende patronen. Fleur Kraanen, klinisch psycholoog en mede-oprichter van De Gezonde Volwassene, een expertisecentrum voor schematherapie, legt uit waar patronen vandaan komen en hoe je er mee dealt.

Je wordt er niet mee geboren

DISFUNCTIONELE PATRONEN

Jezelf continu vergelijken met die collega waar je zo tegenop kijkt, onredelijk geïrriteerd raken wanneer jouw ideeën of advies worden afgeslagen tijdens een brainstorm, je ontzettend klein voelen na onterecht kritiek van een leidinggevende, luid vloeken naar je beeldscherm nadat je collega zijn afspraken weer niet na komt waardoor jij een deadline mist of veel te veel tijd steken in het perfectioneren van een presentatie.

Wanneer je een stapje naar achteren doet en relativeert, lijkt het alsof je gedrag niet helemaal klopt bij de situatie. Dat onprettige gevoel komt ergens anders vandaan. We hebben allemaal, soms zonder ons daar bewust van te zijn, terugkerende patronen in wat we voelen, wat we denken en hoe we ons gedragen als bepaalde situaties zich voordoen. Soms kan dit je verder helpen, maar soms loop je door patronen continu tegen dezelfde problemen aan en zijn ze dus disfunctioneel. Je reageert of gedraagt je dan op een manier die je juist alleen maar tegenwerkt. Zo kun je door overmatig perfectionisme in je werk veel stress ervaren of zelfs burn-out klachten krijgen. Het is dus goed om je patronen te leren (her)kennen en te ontdekken hoe en waarom ze zijn ontstaan.

Goed nieuws: niemand wordt geboren met patronen en je kunt ze dus ook veranderen. Je komt in bepaalde patronen terecht omdat je in je jeugd zogenaamde schema’s hebt ontwikkeld. Dit zijn hardnekkige vaak onbewuste overtuigingen die je gebruikt om de wereld om je heen te interpreteren en er betekenis aan te geven.

Een voorbeeld van zo’n schema is ‘mislukking’. Mensen met een schema mislukking kunnen als ze een klein foutje maken het gevoel hebben alsof de grond onder hen vandaan zakt. Je reageert heftiger op dit kleine foutje (bijvoorbeeld een mail naar de verkeerde persoon sturen) dan de meeste mensen zouden doen. Doordat jouw schema getriggerd wordt ga je je op een bepaalde manier voelen en gedragen. Dit gevoel en gedrag wordt een zich herhalend patroon elke keer als je schema wordt getriggerd.

Schema’s en modi

In totaal zijn er binnen de schematherapie 18 schema’s vastgesteld. Enkele voorbeelden zijn: ‘mislukking’ (ik doe het nooit goed) ‘verlating’ (iedereen laat me in de steek) ‘sociale ongewenstheid’ (ik hoor er niet bij) ‘bevestiging zoeken’ (ik wil altijd aandacht) en ‘emotioneel tekort’ (ik krijg niet wat ik nodig heb ik word niet gezien). Als er een schema wordt geactiveerd kom je in een bepaalde gemoedstoestand terecht een modus. Voorbeelden van modi zijn: het kwetsbare of boze kind de onthechte zelf-susser of de veeleisende ouder. Op schematherapie.nl vind je meer informatie over patronen doorbreken en kun je de verschillende schema’s en modi in een overzicht downloaden.

Af met je patronen

Schematherapie onderzoekt wat de disfunctionele patronen zijn waar je in vastloopt en welke overtuiging daar onder ligt. Je leert schema’s te veranderen waardoor het ook lukt om je oude patronen los te laten ander gedrag te vertonen en je anders te voelen.

Kraanen vertelt: “Schema’s en eruit voortvloeiende patronen zijn allemaal ontwikkeld aangeleerd je wordt er niet mee geboren. Ze ontstaan door gebeurtenissen die je meemaakt de sociale omgeving waarin je opgroeit maar ook genetische aanleg speelt een rol. Iemand die een schema verlating ontwikkelt is vaak bijvoorbeeld als kind op de een of andere manier in de steek gelaten. Iemand met dit schema kan een enorme vlaag van verdriet – of zelfs pijn – voelen wanneer iemand een afspraak cancelt ook al heeft diegene daar een goede reden voor. Maar je kunt ook iets heel naars meemaken maar toch geen schema ontwikkelen doordat je in een begripvol gelukkig gezin opgroeit waar je goed wordt opgevangen. Het is wel goed om te benadrukken dat iedereen schema’s heeft maar dat de mate waarin je een schema hebt verschilt.”

De gezonde volwassene: patronen doorbreken

Patronen doorbreken is echt lastig je hebt ze immers al heel lang: “Gelukkig zijn er wel een aantal stappen die je kunt doorlopen om zelf met ingesleten patronen of schema’s aan de slag te gaan. Dat begint met opmerken wat voel je wanneer merk je dat je emotioneel heftiger reageert dan de meeste mensen zouden doen in dezelfde situatie? Als je dit opmerkt weet je dat er een schema is getriggerd. Hoe ga je om met dit gevoel? Dat is je coping. Denk aan drinken pleasen veel piekeren alles willen controleren of heel perfectionistisch willen zijn. “Wat vervolgens kan helpen is perspectiefwissel. Vaak weten we voor anderen veel beter hoe het moet dan voor onszelf. Wat zou je tegen je beste vriend of vriendin zeggen die in die situatie zit? Probeer je innerlijke criticus op afstand te zetten en op een rationele manier toe te spreken. Stel jezelf gerust zodat je in een andere modus komt die noemen we De Gezonde Volwassene waarin je realistisch naar zaken gaat kijken met empathie voor jezelf.”

Patronen bij millennials

Interessant is dat de groep millennials die Kraanen in haar praktijk behandelt – geboren tussen 1980 en 2000 – veel overeenkomsten hebben als het gaat om patronen en schema’s. Deze groep is vatbaar voor overbelasting faalangst perfectionisme somberheid en depressie niet weten wat je wilt en (milde vormen van) verslaving. Kraanen schreef hier samen met Marieke Hesseling het boek Unstuck. Dealen met overbelasting perfectionisme en niet weten wat je wilt over met praktijkvoorbeelden quizzen en praktische opdrachten om te herkennen in welke patronen je vastzit én hoe je ze doorbreekt. Kijk ook op www.degezondevolwassene.nl.

Een reorganisatie een belangrijke klant die overstapt naar de concurrent. Of nog heftiger: een collega die wegvalt vanwege ziekte. Hoe herstel jij van een vervelende gebeurtenis? Oftewel: hoe is jouw veerkracht? Arbeidsdeskundige Zoe Houbolt-Wit kan op meerdere vlakken meepraten over dit thema.

PAK DE REGIE. BESLIS ZELF. ZO KUN JE JOUW WERKGELUK EN DAARMEE VEERKRACHT VERBETEREN.

“Ik doe gewoon mijn ding. Ik kan het helemaal niet op een andere manier. Veel mensen zeggen tegen me: ‘Wat ben je sterk. Wat zijn we trots op je.’ Dat is natuurlijk leuk om te horen, maar ik doe niets anders dan wat ik normaal doe.”

Zoe Houbolt-Wit is sinds 2012 zzp-arbeidsdeskundige, nadat ze eerder onder meer als HR-manager werkte. Ze begeleidde en begeleidt honderden mensen bij re-integraties, zowel medewerkers en werkgevers, en ondersteunt bedrijfsartsen. Een jaar geleden kreeg ze de diagnose borstkanker, waar ze volop voor behandeld wordt. Een zware periode die natuurlijk zijn ups en downs kent. “Tuurlijk heb ik ook slechte momenten. Maar ik blijf daar niet in hangen. Ik neem tijd voor mijn emoties als die zich aandienen. Ik vraag mezelf dan af: waarom ben ik nu emotioneel? Moet ik er ‘iets’ mee of ze er alleen laten zijn? Ik gun mezelf even de tijd. Ook gebruik ik ademhalingsoefeningen en een Chinese bewegingsvorm om te verwerken. Die laatste brengt rust, soepelheid in mijn lijf, zonder dat daar een goede conditie voor nodig is.”

Blijven hangen is zinloos

Vervolgens komt het op haar veerkracht aan. “Ik geef mezelf 5 minuten om te piekeren. Ik zeg daarna tegen mezelf: ‘Als ik hierin blijf hangen, kan ik net zo goed stoppen met mijn behandeling.’ Het is zinloos om de tijd die ik in dit leven heb sikkeneurig door te brengen. Ik kan het toch niet veranderen. Ik richt me op het hier en nu en op de dingen die positief zijn, zoals dat ik tegenwoordig meer tijd doorbreng met familie en vrienden dan voor ik ziek werd. Gedachten als ‘kon ik maar terug naar mijn leven van een jaar geleden’, helpen niet.”

Houbolt-Wit prijst zichzelf gelukkig met haar veerkracht. “Ik merk in mijn werk dat lang niet iedereen hetzelfde is als ik. Ik probeer mezelf in de gesprekken met mensen die ik help bij hun re-integratie altijd te verplaatsen in hun belevingswereld. Dat is ook mijn eerste tip voor leidinggevenden: probeer de pijn niet direct weg te nemen, het probleem niet op te lossen. Maar maak tijd en luister oprecht. Als ik snap hoe iemand met een probleem omgaat, dan kan ik daarna proberen om de andere kant te laten zien en je helpen met je veerkracht.”

Op zoek naar de lichtpunten

Haar positivisme keert continu terug in het gesprek, als wapen voor haar veerkracht. “Wanneer iemand heel zwaar op de hand is, dan kan diegene het lastig vinden om positief te denken. Maar je zit niet 24 uur per dag, 7 dagen per week op de bank. Je bent niet 24 uur per dag, 7 dagen per week aan het huilen. Als ik op dag één na het douchen tien minuten moet gaan liggen om uit te rusten en dat is de dag daarna 5 minuten, dan is dat winst. Ik probeer mensen bewust te maken van de kleine vooruitgang, dat zijn ook lichtpunten.”

Eigen regie

Verder voelt het voor Houbolt-Wit krachtig om zelf de regie te nemen. “Ik heb in februari beide borsten laten verwijderen. De chirurg begreep mijn keus daarvoor niet. Het was namelijk niet noodzakelijk. Maar ik wil alles doen wat in mijn macht ligt om zo lang mogelijk door te leven. En ik wil zelf de regie hebben over mijn behandeling. Daarom lees ik ook veel, wetenschappelijke studies. Ik wil niet dat anderen voor mij beslissen. Die insteek gebruik ik ook voor mijn werk, in de gesprekken die ik voer. Als een bedrijfsarts zegt dat je moet beginnen met drie dagen per week vier uur werken, dan hoef je dat niet klakkeloos op te volgen. Als jij dat te veel vindt, kun je met een alternatief komen dat voor jou wel goed voelt. Drie keer één uur? Vanuit huis werken? Beginnen met heel afgebakende taken? Pak de regie. Beslis zelf.” Zo kun je jouw werkgeluk en daarmee veerkracht verbeteren. “Het kan zijn dat mensen heel zwaarmoedig worden door hun werk. Dat het 20 jaar geleden hun droombaan was, maar de omgeving, jijzelf of het bedrijf zo veranderd zijn, dat je niet meer met plezier uit bed komt. Jij beslist wat je daarmee doet. Er gaat maar één iemand over je leven en dat is niet je werkgever of je collega. Dat ben jij.”

Reorganisatie

Volgens Houbolt-Wit kunnen leidinggevenden wel een belangrijke rol spelen in het vergroten van de veerkracht van een team. “Toen ik HR-manager was, moesten wij reorganiseren. Vier van de tien secretaresses moesten weg, om financiële redenen. Open communicatie is in zo’n situatie essentieel. Uitleggen waarom de reorganisatie noodzakelijk is en dat in een persoonlijk gesprek nog eens toelichten. En beargumenteren waarom iemand moet vertrekken. Daar moet je de tijd voor nemen. Het heeft voor de ontslagenen niet alleen emotionele impact, maar misschien ook financieel. De mensen die mogen blijven, hebben ook ondersteuning nodig. Zij zijn misschien bang dat ze de volgende zijn of moeten hun geliefde collega’s missen. Laat iedereen weten dat je deur openstaat.”

Het is vervolgens een kwestie van ‘praten, praten, praten’, licht ze toe. “Stop met wat je aan het doen bent als iemand bij je binnenloopt, kijk diegene aan en luister, vraag door. Geef geen garanties, beloof niks dat je niet waar kunt maken. Maar vraag bijvoorbeeld: ‘Hoe kan ik je ondersteunen?’ Misschien komt de medewerker zelf met iets. Wees sowieso bereikbaar. Natuurlijk heb je ook ander werk te doen als leidinggevende. Maar vraag dan of het goed is om later op de dag of morgen verder te praten. Laat daar vooral niet een week overheen gaan, dat is heel stom.”

Ik geef mezelf 5 minuten om te piekeren. Daarna ga ik door.

Voelen, opstaan en doorgaan

Houbolt-Wit legde zelf aan haar secretaresses uit hoe lastig ze het vond, maar dat ze als leidinggevende nou eenmaal bepaalde keuzes moest maken. “We hebben diezelfde dag niet meer gewerkt, maar veel gesproken, gehuild en gedeeld. Op een gegeven moment moet je door. Ik heb gezegd: ‘Morgen is weer een gewone werkdag, maar dan zijn we met zijn zessen. Als er wat is, kun je bij me binnenlopen. Maar om half 9 gaat de telefoon en komt de post gewoon weer.’”

Kortom, haar samenvatting over verwerken en veerkracht: stilstaan bij de gevolgen, de emoties, ze voelen en benoemen, om daarna weer op te staan en door te gaan. “Het leven gaat door. En dat is maar goed ook. Als je op de bank blijft zitten wordt het probleem alleen maar groter.”

Vitaal leiderschap betekent dat jij je bewust bent van jouw eigen energie en met name wat je ermee inbrengt in het team, een relatie of een organisatie. En er vervolgens inspirerend, medemenselijk en vitaal mee om kunt gaan. Voor jezelf en voor anderen. Iedereen draagt een bepaald gemoed en energie met zich mee, dus iedereen is in de kern vitaal leider. Jij ook. Maar hoe bereik je vitaal leiderschap en hoe ga je ermee om in organisaties en in je dagelijks leven?

Vitaloog Klaas Koster: “Op het moment dat je over een drempel stapt, ben je medeverantwoordelijk voor de energie in die ruimte. De energie die jij meebrengt is besmettelijk of juist aanstekelijk. Negatieve energie is besmettelijk, positieve energie aanstekelijk. Je kunt mensen dus meenemen in jouw vibe. Dat bewustzijn is in de kern waar vitaal leiderschap om draait. Dat heeft dus niets met hiërarchie te maken, maar met inspiratie.

JE KRIJGT WAT JE GEEFT

Vitaal leiderschap is de ultieme vorm van zelfregie. Er zijn maar een paar dingen waar je echt zelf invloed op hebt: je eigen emoties en je eigen energiehuishouding. Richt je daarmee op wat je zelf inbrengt wanneer je met anderen in contact komt. Gedrag roept gedrag op. Dus je begint met zelf de juiste houding te kiezen. Dat vraagt bewustzijn van je emoties en energie met daarbij het besef dat je zelf de regisseur bent. Dat is de kracht van een vitaal leider.

In interactie ben je natuurlijk niet alleen. In relatie tot anderen is dat een kwestie van actie-reactie. Maar als je wilt dat er iets veranderd in de sfeer, moet je dat zelf wel uitstralen. Je krijgt terug wat je erin stopt. (Over deze ‘besmetting’ lees je ook op pag. 38.)

ZEVEN TIPS VOOR HIËRARCHISCH VITAAL LEIDERSCHAP

Vitaal leiderschap in een werkomgeving voelt wellicht niet direct voor iedereen weggelegd. Toch zijn er concrete handvatten om je dit eigen te maken. Hierbij 7 tips uit Klaas z’n boek ‘Vitalogie!’

1. STEL EEN HELDER GEMEENSCHAPPELIJK DOEL
   Alles begint met een droom, gekoppeld aan een gezamenlijk helder, ambitieus, maar realiseerbaar doel. Een vitaal leider heeft een langetermijnvisie waartegen alle medewerkers volmondig ja kunnen zeggen en met een enorme hoeveelheid plezier aan willen bijdragen.

2. STEL JE GELIJKWAARDIG OP
   Een vitaal leider wordt gevolgd. Niet omdat hij macht uitoefent, maar omdat hij een goed voorbeeld stelt, waar anderen in geloven. Stel je gelijkwaardig op naar je medewerkers. Zie ze als net zo belangrijk als jezelf, al hebben ze een andere rol en verantwoordelijkheid. Iedereen is nodig voor een organisatie en samenleving die duurzaam in balans is.

3. DURF JE KWETSBAAR OP TE STELLEN EN VRAAG ADVIES
   Vitale leiders hebben niet altijd alle antwoorden, dat kan ook niet in de snel veranderende omgeving waarin organisaties tegenwoordig opereren. Dus durf uit te spreken dat je het ook even niet weet en vraag je medewerkers om advies. Wees niet bang dat je daardoor een ‘zwakke leider’ bent, want het tegendeel is waar. Advies inwinnen is geen teken van zwakte, maar van kracht.

4. TOON HET JUISTE VOORBEELDGEDRAG
   Een medewerker doet niet wat een leidinggevende zegt, maar wat een leidinggevende doet. Het werkt net als thuis: als jij niet wil dat je kinderen met hun schoenen op de bank gaan, maar zelf doe je dat wel, dan kun je vergeten dat ze naar je luisteren. Veel managers zeggen dat integriteit belangrijk voor ze is, maar echte vitale leiders laten dit gewoon zien in gedrag. Bijvoorbeeld door te praten met mensen in plaats van over ze. Zelf het gedrag laten zien dat je van je team verwacht, werkt vele malen beter dan je verwachting alleen maar uitspreken.

5. BEWAAK DE PRIVÉ-WERKCADANS
   Mensen die bevlogen zijn en graag naar hun werk gaan, werken over het algemeen hard. Ze zien zelf vaak niet dat de boog niet altijd gespannen kan zijn. Juist voor deze types is het fijn als je aangeeft dat ze zo nu en dan op de rem mogen trappen. Een vitaal leider heeft niet alleen oog voor zijn medewerker op de werkvloer, maar ook daarbuiten. Hij gunt mensen hun vrije tijd en maakt duidelijk dat ze niet 24/7 aan hoeven staan. Doorwerken in het weekend, na zessen nog mail versturen, binnenkomende berichten binnen een uur verwerken? Verwacht het niet van je team of beter nog: creëer een cultuur die dit gedrag ontmoedigt en geef ook hierin zelf het goede voorbeeld.

6. GA DE DIALOOG AAN EN LUISTER ZONDER OORDEEL
   Ga de dialoog aan met je collega’s, om inzicht te krijgen in hun drijfveren en intrinsieke motivatie. Durf vragen te stellen over hun leefstijl en geluk, hun zorgen en behoeften. Bij het onderzoeken van hun overtuigingen ontkom je er bijna niet aan dat je eigen overtuigingen, normen en waarden meeluisteren. De kunst is te luisteren zonder oordeel. Vanuit een dieper niveau verbinding maken met jezelf en de ander brengt je vitale verandering, meer energie en meer creativiteit.

7. BEHANDEL DE ANDER NIET ZOALS JE ZELF BEHANDELD WILT WORDEN
   Waarschijnlijk kreeg je in je opvoeding de boodschap mee: behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden. Maar deze keer zitten je ouders ernaast. Hier zit namelijk de aanname in vervat dat iedereen hetzelfde behandeld wil worden als jijzelf. Er wordt geen rekening mee gehouden dat mensen van verschillende zaken energie krijgen, en dus juist niet allemaal hetzelfde behandeld moeten worden. Voor de ene persoon brengt een klein compliment al voldoende erkenning, terwijl een ander graag uitgebreid in het zonnetje wordt gezet. Vitale leiders maken echt verbinding met hun medewerkers, lezen hun behoefte en passen daar hun gedrag op aan.

Veel meer over vitaal leiderschap lees je in het boek ‘Vitalogie!’ (2020) van Klaas Koster, de eerste vitaloog van Nederland. Hij is oprichter van trainings- en adviesbureau Vitalogisch en directeur van de Vitacademie (post-hbo). Zijn missie is werkend Nederland vitaal en verbonden maken en houden. Kijk voor info en verdieping op www.vitalogisch.nl

We werken niet te hard maar laden te weinig op.

TIPS VAN EEN OPLAADEXPERT

Je zit al urenlang voor je scherm maar hebt voor je gevoel nog niks nuttigs gedaan. Het ene mailtje is nog niet beantwoord of de volgende popt alweer op. Je telefoon gaat ondertussen komt er een WhatsAppje binnen. ’s Avonds vragen je kinderen partner ouders vrienden ook om je aandacht. Je telefoon tablet en laptop blijven ondertussen piepen. En je moet ook sporten en gezond koken om fit te blijven. Je merkt dat je batterij leegloopt. Niet alleen vandaag maar al langere tijd. Wat nu? Het antwoord? Opladen!

13 miljoen Nederlanders hebben last van burn-outklachten. Nog veel meer mensen lopen op hun tandvlees. Onlogisch is dat niet in de huidige maatschappij maar de oplossing ligt voor de hand. We moeten namelijk met zijn allen wat vaker aan de lader zo is de mening van oplaadexpert Hidde de Vries. “Waarom zou je je telefoon en auto wel opladen maar jezelf niet?” De Vries geeft zelf het antwoord. “We haten stilzitten en vertragen. We zijn bang om alleen met onze gedachten te zijn. Daarom voeden we onze verslaving aan prikkels.” We overladen ons brein continu. Is het niet met werk dan wel met meldingen van sociale media nieuwssites of datingapps en verwachtingen van onze omgeving.

“Het is geen toeval dat je de creatiefste ideeën en belangrijkste ingevingen krijgt onder de douche of op de wc zonder afleiding. In de dagelijkse sleur vol prikkels heeft je brein daar nauwelijks ruimte voor.”

Hidde gaat regelmatig met een groep managers de Sahara of bergen in. Met stilte als wapen om het brein lucht te geven. “We doen dan veel stilte- wandelingen. Het is heel ongemakkelijk in het begin maar op een gegeven moment merk je dat er ruimte in je hoofd ontstaat. Je brein ontplooit zich komt echt tot leven. Mensen komen tot de mooiste inzichten tijdens die wandelingen.”

Dit is een voorbeeld van opladen. Maar daar zijn meer methodes voor zonder direct op avontuur te gaan. “Het belangrijkste is dat het uit jezelf komt. Je moet er zelf voor aan de slag. En het mag juist minder innovatief minder spectaculair. Geen poeders pillen of moeilijke dingen. Uitvinden wat voor jou werkt om op te laden dat kun je alleen maar doen door het te ervaren.”

HIDDE HEEFT NATUURLIJK WEL EEN AANTAL TIPS:

• Misschien valt wel de grootste winst te behalen met de kleinste inzet: ga na elk uur vijf minuten weg van je bureau. Even een wandeling maken met een collega praten of simpelweg naar buiten kijken. Letterlijk eventjes offline zijn. Dus zonder telefoon.
• Schrijf iedere dag drie dingen op waar je dankbaar voor was energie van kreeg. Hoe vaker je jezelf daarin traint hoe beter je je brein leert positief te denken.
• Zet een uur voordat je gaat slapen al je toestellen uit. Dat geeft je brein rust. Lees bijvoorbeeld een boek. Een boek geeft je ook informatie maar op een veel rustigere manier.
• Sporten blijft een goede methode om op te laden. Ik adviseer iedereen om zeker drie keer per week te sporten. Uit onderzoek blijkt dat een kwartier sporten al genoeg is om je beter te voelen.
• Stilstaan en reflecteren. Dat doen we veel te weinig. We gaan maar door in plaats van te evalueren en te leren. Bijvoorbeeld na afloop van een vergadering heel even stilstaan bij wat er goed ging en wat beter kan.
• Ga de natuur in. Wandel door het bos langs een meer. We kijken de hele dag naar een scherm. Het is goed om ook af en toe in de verte te kijken.
• Probeer taken met je collega’s samen te doen. Niet via een scherm. Als je samen goed klikt dan geeft dat energie. En vertrouwen. En dat vertrouwen is misschien wel de belangrijkste aanjager van een vitaal team!

Mr Recharge Hidde de Vries is oprichter van The Recharge Company columnist voor onder meer RTL Z en schrijver van twee boeken over slimmer werken. Hij helpt organisaties al 12 jaar om de theorie over opladen om te zetten in de praktijk.

Stel je voor … je werkdag is nét begonnen en je collega’s beginnen al te klagen. Van ‘we gaan die deadline vast niet halen’ tot ‘de vergaderingen lopen uit’. Voor je het weet ben je al jouw positieve energie kwijt. En in no time bekijk ook jij je werk door een donkere bril. Klinkt niet fijn toch?

“Dit voorbeeld schetst de besmettelijkheid van energie: hetgeen waarop ik me dagelijks focus” vertelt vitaloog Bregje van Ganzewinkel. Ze richt zich daarbij vooral op de werkvloer. Op het bouwen van positieve werkculturen in teams. En op energiek en prettig samenwerken. Wij vroegen Bregje naar de invloed van gedrag op de sfeer in teams en andersom. Ze deelt praktische tips waarmee jij een positieve werksfeer kunt creëren!

Goed nieuws: niet alleen negatieve maar ook positieve energie is besmettelijk. Omring jij jezelf met enthousiaste en optimistische collega’s? Dan is de kans groot dat jij je ook zo opstelt. Want je bent het gemiddelde van de vijf mensen met wie je het meest omgaat stelt de Amerikaanse motivator Jim Rohn. “Daardoor is het zeker de moeite waard om eens na te gaan wie jouw naaste collega’s zijn en wat voor impact ze op je hebben” tipt Bregje. Te beginnen met het observeren van hun gedrag.

POSITIEF GEDRAG HERKENNEN

“Hoe collega’s jou positief kunnen beïnvloeden? Bijvoorbeeld via complimenten over wat er wél goed gaat. Fijn voor de werksfeer én voor jouw zelfvertrouwen. Een ander voorbeeld is aandacht voor persoonlijke ontwikkeling. Volgen je collega’s cursussen en seminars? Dan stimuleren ze jou onbewust om dat ook te gaan doen. Denk daarnaast aan gezonde gewoontes als flessen water op bureaus zetten en samen wandelen in de pauze. Grote kans dat jij al snel meedoet.”

NEGATIEF GEDRAG HERKENNEN

Sarcasme onverschilligheid pessimisme: allemaal ingrediënten voor een negatieve werksfeer. Een werksfeer die jouw werkhouding beïnvloedt bewust of onbewust. “Bijbehorend gedrag kan al beginnen met op het eerste oog onschuldige opmerkingen” deelt Bregje. “Iemand een zogenaamd ‘grappige’ bijnaam geven of collega’s vragen of ze een vrije middag hebben als ze om 17.00 uur hun laptop dichtklappen. Voor je het weet blijft iedereen tot 18.00 uur zitten! Denk daarnaast aan gewoontes als elkaar niet laten uitpraten en te laat binnenkomen bij meetings. Uiteindelijk neemt hierdoor het hele team de afspraken met een korreltje zout. Erg frustrerend.”

JE BENT HET GEMIDDELDE VAN DE VIJF COLLEGA’S MET WIE JE HET MEEST

VAN NEGATIEF NAAR POSITIEF IN 5 STAPPEN

Waar optimisme jouw batterij oplaadt trekt pessimisme deze juist leeg. Herken jij de voorbeelden van negatief gedrag op de werkvloer? En wil jij jouw situatie verbeteren? Deze 5 stappen helpen je op weg.

1. Uitzoomen Bekijk je situatie eens van een afstandje. Met welke collega’s werk jij het meest samen? Hoe stellen zij zich op? En wat voor invloed hebben zij op jou? Door deze vragen te beantwoorden breng je jouw situatie in kaart. Pak er dus snel pen en papier óf je laptop bij en invullen maar.

2. Doelen stellen Vraag jezelf vervolgens af wat je het liefst zou willen. Welk gedrag spreekt jou aan? En zijn er mensen in je team die dit vertonen of zouden willen vertonen?

3. Draagvlak creëren Maak jouw doelen eens bespreekbaar met je team. Zo creëer je draagvlak voor een positieve werksfeer. Er is vast niemand die opstaat en denkt ‘hé vandaag ga ik me weer lekker negatief opstellen’. Zoiets gebeurt vaak onbewust.

4. Krachten bundelen Samen sta je sterker. Door elkaar op negatief gedrag te wijzen kunnen jij en je collega’s het doorbreken. Stimuleer elkaar daarnaast om positief gedrag te vertonen zoals complimenten geven en enthousiasme tonen.

5. Voorbeeld geven Tot slot heb jij zelf een groot aandeel in de cultuur op de werkvloer. Wil je deze veranderen? ‘Besmet’ anderen dan met jouw houding. Zo creëer je een domino-effect. De positieve psychologie bewijst namelijk dat geluk besmettelijk is. Wanneer jij iemand met jouw houding gelukkiger maakt geeft diegene dat gevoel onbewust door aan drie anderen. Hoe mooi is dat!

STEUNTJE IN DE RUG

Naast anderen actief te motiveren kun je je ook laten inspireren. Omring jezelf met proactieve enthousiaste en positieve collega’s. Niet alleen tijdens je werk maar bijvoorbeeld ook in de pauzes. Voor je het weet vaar je mee in de stroom van constructieve gewoontes. Waardoor je je gelukkiger én vitaler voelt!

Ken je het gevoel dat je iets heel graag wilt? Maar dat als het dan op je pad komt je het ineens Spaans benauwd krijgt? Dat had ik met deze column. Ik had zelf verteld dat het me superleuk leek om te doen. En toen ik hoorde dat ik een stukje mocht schrijven voor Vitalogie magazine stond ik te springen thuis.

Maar ik schoof het voor me uit omdat ik niet wist waar ik moest beginnen. Ik wil het graag goed doen. Net zoals school en hockey.

Dit is mijn eerste jaar op de middelbare school. Voor mij is er heel veel veranderd. Dat voelt vaak als een uitdaging. Uitdagingen zijn oké. Soms krijg je er een van je vrienden of krijg je op school bijvoorbeeld een toets of een examen. Veel mensen vinden dat vervelend slecht zelfs. Maar een toets is niet per se slecht. Het laat mij namelijk zien wat ik al weet én waar ik de volgende uitdaging kan vinden. Zoals mijn eerste boekopdracht op school en deze column over vitaliteit.

Op veel vlakken gaat het goed maar ik merk soms dat ik al die veranderingen behoorlijk lastig vind. De ene dag kan ik daar goed mee omgaan de andere dag wat minder. Dan heb ik support nodig van anderen. Ik vind het dan fijn als iemand naar me luistert en me mijn verhaal laat doen. Soms is het fijn als iemand me advies geeft. Al luister ik misschien niet altijd even goed…

In mezelf verandert er ook veel. De ene dag heb ik meer vertrouwen in mezelf dan de andere dag. Soms heb ik het gevoel dat ik bergen omver kan duwen soms voelt het alsof ik nog geen blokje kaas kan tillen. Op school merk ik dat ook anderen wel eens last hebben van de vele veranderingen. Niet alleen klasgenoten maar soms ook docenten. Ik merk dan ook verschil in mijn plezier in dat vak. Als een leraar of lerares energiek en vrolijk voor de klas staat vind ik het leuker en scoor ik vaak ook hoger. Als een leraar somber en moe voor de klas staat vind ik het minder leuk en heb ik minder zin in dat vak. Zo heb je impact op het leven van een ander.

Wanneer je je bewust bent van deze wisselwerking kun je het met elkaar bespreken en de energie veranderen. En als je het wat tijd geeft zul je merken dat je gedachten erover ook veranderen. Zoals ook wat er bij mij gebeurde op het moment dat ik paniek voelde voor het schrijven van deze column. Door de paniek kwam ineens het idee om juist hierover te schrijven. En toen ik las: ‘Niets is blijvend alleen verandering’ gaf me dat meteen weer alle vertrouwen 😉

Heb je wel eens het gevoel dat je de hele dag druk bent geweest, maar dat er aan het einde van de dag eigenlijk niet veel uit je handen is gekomen? Superdruk, maar niet productief. Vaak proberen we dit op te lossen door nóg harder te gaan werken of nóg efficiënter met onze tijd om te gaan. En kom je er vervolgens achter dat dat onvoldoende helpt. Wat je wel gaat helpen, is focus. Maar hoe focus je in een wereld die continu prikkels op ons afvuurt?

FOCUS IS GERICHTE AANDACHT

Waarom focus? Focus brengt rust, overzicht en controle. Zonder focus waaien we met alle winden mee, kost het meer tijd om ons werk te doen en neemt de stress toe. Focus maakt je weerbaarder tegen stress, productiever en actiever in het hier en nu. Focus leidt tot fl ow.

Hoe graag we het ook zouden willen, voor multitasken is een mens niet geschikt. Ons brein is niet in staat om op meerdere zaken te focussen. Als je meerdere dingen tegelijk wilt doen, wisselt je brein steeds van de ene taak naar de andere. Niet tegelijk, maar door elkaar dus. En dat kost enorm veel energie. En dat schakelen kost je ook veel meer tijd dan als je taken een voor een zou doen. Bovendien word je steeds trager naarmate je meer schakelt.

1. DOE ÉÉN DING TEGELIJK

Door je aandacht op één ding te richten, ben je veel productiever, zo blijkt uit verschillende onderzoeken. Met als dikke bonus meer energie. Kies dus één taak, richt hier je volle aandacht op en rond deze eerst af voor je aan iets nieuws begint. Of als het een grotere taak betreft die je niet meteen af kunt ronden, werk er met aandacht bijvoorbeeld een uur aan. Dit geeft je meer voldoening, zorgt dat je meer aanwezig bent in gesprekken, je krijgt meer gedaan en ervaart meer rust in je hoofd.

2. ZET NOTIFICATIES UIT

SUPERDRUK MAAR NIET PRODUCTIEF? FOCUS BRENGT JE RUST, OVERZICHT EN CONTROLE.

Binnenkomende appjes, meldingen van email, pop-ups van socialmedia berichten: hoe onschuldig het misschien lijkt, ze vormen momenten van afleiding waardoor je wisselt van taak. En zoals we hierboven gelezen hebben kost dit je tijd, energie, word je er trager van kun je je minder goed concentreren. Zet meldingen van binnenkomende appjes, email of socialmedia op je telefoon en computer uit. Dus ook de trilstand. Zo creëer je de context voor jezelf om ongestoord te kunnen werken en bepaal je zelf wanneer je je af laat leiden.

3. MAAK EEN TOP 3

Ben jij ook geneigd je to-do list helemaal vol te zetten? We zijn geneigd te overschatten wat we op korte termijn kunnen doen en te onderschatten wat we op lange termijn gedaan krijgen. Focus betekent: kiezen wat je gaat doen. Maak dit klein en behapbaar voor jezelf. Rond elke dag af met drie belangrijke punten die je de volgende dag moet doen om je (lange termijn) doelen te realiseren. En hou het bij drie dingen. Uit onderzoek is gebleken dat meer dan drie stress geeft, omdat je die niet allemaal af kunt ronden. Schrijf ze op een post-it, plak deze op je beeldscherm zodat je meteen scherp hebt wat je te doen staat.

4. PAUZEER

Om geconcentreerd en productief te kunnen werken, hebben onze hersenen het nodig om regelmatig op te laden. Doen we dit niet, dan teren we in op onze reserves en raken we op de lange termijn mentaal uitgeput. Daarom: pauzeer! Hoe vaak hangt van de taak af. Voor relatief simpele taken werken we het effectiefst 25 minuten afgewisseld met 5 minuten pauze. Voor ingewikkelde taken die veel breinkracht vragen, werk je het effectiefst in blokken van 90 minuten, afgewisseld met 15 minuten pauze. Tenslotte: wat is dan een goede pauze? Een goede pauze is even weg van je scherm(en). Samengevat even lekker lummelen.

5. BEGIN MET ENERGIEVRETER

Start met de taak van deze drie waar je het meest tegenop ziet. Waarom? Van datgene waar we het meest tegenop zien, overschatten we vaak de benodigde tijd die we ervoor nodig denken te hebben. Bovendien geeft het voldoening als het af is en dit gevoel neem je de rest van de dag mee.

Tot een jaar of zes geleden had niemand binnen het bedrijfsleven ervan gehoord: amplitie. Inmiddels is het een snelgroeiende moderne denkwijze voor een positieve bedrijfsvoering. Amplitie is een kernbegrip uit de organisatiepsychologie, gericht op het bevorderen van zaken in plaats van het voorkomen (preventie) of herstellen (curatie) ervan. Wat Yrenee Koen en Ellen van Dieren betreft, is het dé denk- en werkwijze voor goed en aantrekkelijk werkgeverschap nu en in de toekomst. Problemen als personeelstekorten, vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt verdwijnen hierbij naar de achtergrond. Hun ambitie voor amplitie is groots en richt zich op heel werkend Nederland. Natuurlijk willen wij weten waarom.

DEFINITIE VAN AMPLITIE

Amplitie biedt handvatten om anders te denken en werken aan groei van een organisatie en het versterken van het welzijn en functioneren van medewerkers. Een positieve denkrichting voor een moderne bedrijfsvoering en succesvolle organisatiedoelstellingen. Ellen: “HR-professionals en organisatiedeskundigen kijken van oudsher naar problemen, oplossingen en risicomijding. Dat is heel zinvol, maar wanneer je echt groei wilt doormaken en vooruitgang wilt boeken, moet je verder durven kijken dan dat. Vanuit amplitie kijk je veel meer naar optimalisatie en het stimuleren van wat er goed gaat. Het werkt naast curatie en preventie.”

Yrenee: “Amplitie is de intentie van waaruit je werkt aan het versterken en verduurzamen van het menselijk kapitaal binnen organisaties. Je werkt ermee aan groei voor iedereen en richt je op het positieve effect, niet op een probleem of risico. Amplitief aan je kapitaal werken betekent dat je niet ziek hoeft te zijn om beter te worden. Een voorbeeld: Sporten om af te vallen is curatief. Amplitief sport je om fit te worden.”

“VAN WERKDRUK NAAR WERKENERGIE EN VAN STRESSMANAGEMENT NAAR ENERGIEMANAGEMENT

INSPIRATIE ZET MENSEN IN BEWEGING

Yrenee en Ellen stimuleren amplitie in organisaties op de pijlers: Gezondheid, Bevlogenheid, Talentmanagement en Werkinrichting. Vanuit die hoeken kijken ze bottom up wat er goed werkt en hoe daar meer gebruik van kan worden gemaakt. Ellen: “De kunst zit ‘m in het samenstellen van het juiste pakket, daarvoor moet je het gesprek met je mensen aangaan. Wij gaan altijd uit van waarderend onderzoek, dus kijken naar wat goed gaat. Wanneer je dat met z’n allen kunt ontdekken, zien en waarderen, kun je van daaruit met elkaar dromen over de gewenste situatie. Pas dan kijk je naar hoe je dat kunt bewerkstelligen en uitvoeren. Daar is heel veel winst te halen voor veel organisaties.”

AMPLITIE VERGT LEF

Amplitie benadert zaken anders. Werken aan klanttevredenheid bijvoorbeeld, begint in een amplitieve werkwijze bij het verbeteren van de medewerkerstevredenheid. Want wanneer je medewerkers gelukkiger zijn en beter in hun vel zitten, zetten ze ook een stapje extra voor klanten. Vanuit die visie investeren in menselijk kapitaal, vraagt een andere mindset. En het vergt enig lef.

Ellen: “Durf je als organisatie oprecht te investeren in je medewerkers? Lang niet iedereen is bijvoorbeeld geholpen met een vakgerelateerde opleiding of cursus. Integendeel. Wanneer iemand beter in z’n vel zit, omdat de werkgever die ene kookcursus heeft gefaciliteerd, heb je in die persoon een effectievere en energiekere medewerker.”

Yrenee: “In de ideale situatie zou elke organisatie oprecht op deze manier moeten durven investeren in z’n professionals. Niet om ze krampachtig binnen te houden, maar juist om mensen meer in hun kracht te zetten. Wanneer iedereen dit doet, wordt de arbeidsmarkt veel sterker, vol vitale arbeidskrachten die hun baan op de juiste plek vinden.”

DENK- EN WOORDKEUZES

Amplitie inzetten zit deels in de manier waarop je zaken benadert. Think positive. Daarmee beïnvloed je jouw eigen gedrag, vraagstelling en denkwijze. Denk je in personeelskosten of in personeelsinvesteringen? Werk je aan verzuimbeleid of aan gezondheidsbeleid? Voer je beoordelings- of groei gesprekken? En kijk je daarin naar wat misgaat en stuur je bij, of naar wat goed gaat en breid je uit? Van vergrijzing naar verzilvering. Van binden en boeien naar verbinden en bloeien. Van werkdruk naar werkenergie en van stressmanagement naar energiemanagement. Een deel van amplitief werken start met positieve psychologie en positief taalgebruik. Daarnaast kun je jouw collega’s of medewerkers altijd de vraag stellen: ‘Waarom werk jij hier en hoe kan ik jouw dag leuker maken?’ of ‘Wat is jouw idee om deze organisatie naar een hoger plan te tillen?’ En daar kun je morgen al met elkaar mee starten!

Ken je dat? Het gedoe van verhuizen. Onrust. Alles in dozen. Keuzes maken. Oude spullen weg of naar de kringloop, herinneringen mee. Schoonmaken, sleutel inleveren. Sjouwhulp regelen. En waar ligt nou toch die… vul maar in, je kent het vast wel. Best een klus, je huis inpakken met een vastgestelde datum als doel. Toch pak je het beet met zo’n vrolijke kriebel in je buik; het vooruitzicht van je nieuwe stek, jouw volgende bestemming, is voldoende om het toch gewoon lekker te doen. Dan heb jij naast een duidelijk doel ook de juiste doelstemming te pakken!

Het gevoel van je doel

Het gevoel wat het doel bij je teweegbrengt al tijdens het proces in jezelf naar boven halen; dát is je doelstemming. Met de juiste doelstemming neem je de stemming die je nastreeft mee op weg naar je doel. Is jouw persoonlijke doel bijvoorbeeld om ooit een boot te kunnen kopen om in de weekenden te varen? Dan is je doelstemming waarschijnlijk zoiets als een gevoel van vrijheid, ontspanning, avontuur. Als het gevoel van vrijheid je hoogste doel is, kan het ook zomaar zijn dat iets anders dan alleen een boot daarvoor kan zorgen; een racefiets, een caravan aan het meer, wie weet.

Met de juiste doelstemming in het vizier zal je merken dat je jouw doel op verschillende manieren kunt bereiken. Daarom is dit ook in werkgerelateerde trajecten – voor jezelf of voor je team – heel goed en effectief toe te passen.

DOELEN ALS RICHTINGAANWIJZERS

Maar eerst een stapje terug. Waarom is het eigenlijk handig om doelen te stellen? Met een duidelijk doel voor ogen kun je gerichte plannen maken, stappen zetten in de gekozen richting. Doelen zijn heldere stippen op de horizon. Op de korte en de langere termijn. Het mooie van werken aan doelen is dat je een gerichte intentie plaatst. Die intentie geeft je richting. Dus met het juiste doel in het vooruitzicht, beweeg je vanzelf de juiste kant uit. Je werkt er letterlijk naar toe.

Je moet je niet blindstaren op je doelen. Het gevaar is dat je dan zo gericht op het doel afgaat, in één rechte weg, dat je ondertussen misschien een heleboel mooie kansen misloopt. Met een open vizier en met de targets op je netvlies kun je best tot de ontdekking komen dat de stemming waarin je naar het doel toewerkt, groter is dan het doel zelf. Dat maakt je als team flexibeler om bij te sturen, biedt meer rust en geeft autonomie aan je teamleden. Dan behaal je het doel en behoud je de doelstemming. Dát werkt lekker.

Stem je doelstemming samen af

De stemming in een team bepaal je met elkaar. Welke spirit is er nodig om het doel te bereiken en welke dynamiek heerst er in het team? Zaken om vooraf goed met elkaar te bespreken. Bedenk samen wat het gewenste doel je oplevert, in welke stemming je er samen aan wilt werken en hoe het voelt wanneer je dit hebt bereikt. De juiste doelstemming helpt je enorm om die beweging de juiste kant op te maken. Dan ga je met alle neuzen in de goede richting op het gewenste doel af. Al direct aan de start van het proces. Zo geeft doelstemming je niet alleen een prettige houding en werksfeer, je kunt gaandeweg gerichter keuzes maken, het maakt de hobbels een stuk begaanbaarder en het zorgt voor de juiste energie om ervoor te blijven gaan met elkaar. En zeg nou zelf, dat is op zichzelf toch al een prachtig doel.

De wekker gaat. Je bedenkt wat je die dag allemaal moet doen terwijl je jezelf aankleedt. Tijdens het reizen ben je bezig met het uitstippelen van een projectplan. Wanneer je een overleg hebt, check je je mail en beantwoord je er alvast een aantal. Hoe voel je je ondertussen? Waarschijnlijk heb je geen idee. Er is niets mis met druk zijn, zolang je je bewust bent van hoe het met je gaat en of je er nog wel lol in hebt. Laat een tijdje lang één keer per dag even alles uit je handen vallen en mediteer. Je krijgt er veel voor terug.

Mediteren zweverig? Integendeel, mediteren zorgt ervoor dat je even niet bezig bent met de toekomst, met dingen die er nog niet zijn en er op dat moment eigenlijk niet toedoen. Je geeft jezelf tijd die je anders niet bewust had meegemaakt. Start eens met korte meditaties op je werk. Door jezelf een paar minuten de tijd te geven, zorg je ervoor dat je weer met nieuwe energie en een frisse blik verder kunt.

Mediteren op het werk

Een korte meditatie voor een belangrijke presentatie kan een groot verschil maken. Ook wanneer je vastloopt bij het zoeken naar een oplossing of voor een rustmoment op een overvolle dag. Je voelt je lichter, positiever en hebt de ruimte om breder te kijken naar oplossingen. Maar ja, om nou midden in een kantoortuin of drukke bedrijfskantine te moeten mediteren is ook zoiets. Kijk of er een rustige plek is waar je kunt zitten en even je ogen kunt sluiten. Een verloren hoekje, een ruimte waar je normaal in alle rust kunt bellen en werken, een vergaderkamer, een ongebruikte kolfruimte, een magazijn, een bankje buiten. Is dit er niet? Een noise canceling koptelefoon doet wonderen.

Thuismeditatie

Merk je verschil door die korte momenten tijdens je werkdag? Of lukt het niet om een moment te pakken op het werk? Start thuis met mediteren en gun jezelf drie weken lang zo’n 5 tot 15 minuten per dag. Sta wat eerder op, ga eerder richting bed of neem tijd wanneer je thuiskomt van je werk. Net wat voor jou het fijnste werkt.

‘Pff, het lukt me niet’

Je gaat er eens goed voor zitten. Rust in je hoofd, nergens aan denken. Nee, nergens aan denken. Hoe dan? Mediteren is moeilijk in het begin, je bent niet gewend om alles los te laten. Goed nieuws: dit kun je leren. Start met geleide meditaties. Gebruik geluidsopname waarbij iemand je door een meditatie heen praat. Je focust op de stem. Komen er gedachten langs? Dat is niet erg, laat ze maar komen, ga geen oplossingen bedenken en luister weer naar de stem. Hoe vaker je mediteert, hoe makkelijker dit wordt. Je kunt ook starten met de ademhalingsoefeningen van Koen de Jong (‘Adem in. Adem uit’ op pagina 18), dan kun je vanaf daar opbouwen naar meer meditatieve oefeningen zoals deze.